Joomla! içerik yönetim sisteminin bu ilk dersinde kurumdan bahsedeceğim. Joomla! kullanmaya başlamadan önce bilmeniz gerekenleri sıralıyorum:
- Joomla! ezbere dayalı kullanımı olan bir iys değildir. Ne yaptığınızı bilmediğiniz andan itibaren Joomla! size arkasını döner ve bir sonraki adıma geçemezsiniz. Başarılı bir sonuç için, "anlayarak / öğrenerek" çalışmak birinci kuraldır.
- Joomla!, diğer içerik yönetim sistemleriyle kıyaslandığında kullanımı oldukça zordur. Diğer içerik yönetim sistemlerinde ilk "ne yapabilirim?" sorusunu sorarken, Joomla!da, "ne yapamıyorum?"u sorarsınız. Geliştiricilerin desteğiyle Joomla!da yapılamayacak neredeyse hiçbir şey yok.
- Joomla!'yı kullanırken sürekli kaynak arayışına girersiniz. Çünkü Joomla!, kendi başına sorunsuz bir içerik yönetim sistemidir fakat, yan eklentileriyle birlikte yönetimi oldukça detaylandırmış olursunuz. Bu şu demektir: Ne kadar detaylı bir iş ortaya koyarsanız, o kadar sorunla karşı karşıya kalırsınız. Peki ne yapılmalı?
- Diğer web çalışmalarında da olduğu gibi, planlı çalışılmalı. Öncelikle ne yapacağınıza baştan karar vererek, bunu yazıya dökmelisiniz.
- Oluşturulan site haritası üzerinden "sırayla" gitmelisiniz. Aksi halde, nereden başlayıp nerede kaldığınızı unutur, sonuca ulaşamazsınız. Ulaştığınız sonuç dahi sonuç değildir.
- Çıkardığınız çalışma planındaki eylemleri destekleyecek komponent, modül ya da uygulama eklerini hazır etmelisiniz. İhtiyacım oldukça bulurum mantığıyla hareket ettiğinizde, defalarca yan uygulama değişikliğine gider, zamanınızı boşa harcamış olursunuz.
- İllegal yan uygulamalardan sakının. Joomla! eklentileri fazlasıyla uygun fiyatlara satılıyor. Bunları satın almaktan çekinmeyin. Kaçak kullandığınız lisanslı ürünlerin açığı da o kadar çok olur. Hacklenme risk yüzdesini bu sebepten artırmış olursunuz ve uğraşılarınız çöpe gidebilir.
- Satın aldığınız uygulamalarında internette araştırmasını yapın. Güvenilir yapımcılardan satın alınmayan ek uygulamalar Joomla! sisteminizde yine ciddi açıklar oluşturabilir.
- Sürekli sürüm kontrolü gerçekleştirin. Joomla!, sahipsiz bir içerik yönetim sistemi değildir. Bu yüzden sürekli geliştiriliyor. Gelişmelerden haberdar olmalı ve uygulamalarınızı bir sonraki sürüme yükseltmekte geç kalmamalısınız.
- Neyi nasıl yapacağınıza karar veremediğinizde ya da nasıl yapacağınızı bilemediğinizde mutlaka yardım isteyin. Elbette öğrenmenin bir yoludur deneme / yanılma yöntemi fakat, bu yöntem, titiz çalışma alanları için uygun değildir. Ayrıca bir önceki paragrafta belirttiğim gibi, "bilerek, öğrenerek uygulama" ilkesini de karşısına alır.
- Joomla!yı kullanmak demek, basit üç-beş adımla yapılan kurulumun içine ekleyeceğiniz makalelerden ibaret değildir. Joomla! size yalnızca içerik yönetim sistemini sunar. Bundan sonraki her adım sizin marifetinizdir. Benzersiz tasarım, benzersiz içerik, benzersiz sunum her zaman milyonlarca web sayfasından daha iyi olduğunuzu kanıtlar. Ve başarınızı da bir sonraki adıma taşır. Eğer ilkelerinizden birisi de "başarı" ise, benzersiz tasarımlar ortaya çıkarmak için çok çalışın.
Eğer yukarıda saydığım tüm uyarıları dikkate alıyorsanız, Joomla! kurulumuna geçebiliriz. Bu kurulum dersi, internette gördüğünüz basit bir iki adımla yapılan kurulumlardan değildir. Size bu kurulumu anlatırken, neredeyse tüm içerik yönetim sistemlerinin kurulumu hakkında ipuçları vereceğim. Bu ve bundan sonraki derslerde, Joomla!yı %100 yönetebiliyor olacaksınız.
Adım 1: Joomla edinimi
Joomla'nın son sürümünü şuradan indirin. Eğer yönlendirilen sayfa çalışmıyorsa lütfen Joomla!nın son sürümünü edinmek için Joomla.org'a başvurun. Şuradan.
Edindiğiniz paketi sıkıştırılmış klasörden çıkarmadan sunucunuza yükleyin.
Önemli not: Sıkıştırılmış klasörün içinde bir klasör daha olmamasına dikkat edin. Yani .zip klasörüne tıkladığınızda şunu görmelisiniz.
Adım 2: Dosya yükleme ve çıkarma
İndirdiğiniz .zip dosyasını bir ftp programı aracılığıyla sunucunuza yükleyin. Ben FlashFXP kullanıyorum. Eğer dosya yönetim programınız yoksa şuradan edinin. Satın almak istemiyorsanız bu işlemi cPanel'in File Manager yardımıyla da yapabilirsiniz. Ama pratik olması açısından mutlaka FTP programı edinmelisiniz.
.zip dosyasını sunucuya yükleme yollarını takip edin.
FlashFXP ile yükleme:
FlashFxp programında 4 pencere var. bunun solda olanı bilgisayarınız, sağdaki pencere bağlantı kurduğunuz alan, sol alttaki kutucuk alınan ya da gönderilen dosyalar listesi, sağ alttaki kutucuk ise işlem durumunu gösterir.
Bağlantı kurduktan sonra sağ büyük kutucuk listesinden public_html altına geçiş yapın. Tabii bunu linux kullandığınızı varsayarak söylüyorum. Windows sunucularda public_html klasörünün doğru karşılığı "httpdocs" klasörüdür.
Bu klasör sizin alan adınızın son ekine kadar giriş yapar. Örneğin, public_html altındaki images klasörü benim sitemin şu bağlantısıdır: http:// portfolio.kaanozer.com /images
Şimdi ilgili .zip dosyasını sunucuya yükleyin. Sol alandan indirdiğiniz klasöre geçiş yapın. Sağ alandan da yüklemek istediğiniz klasöre geçiş yapın. Her iki pencere de hazırsa, .zip klasörünün üzerine fare ile sağ tuşla tıklayın "Transfer (Ctrl + T)" seçimini uygulayın. Dosyanız yüklendiğinde ise bir sonraki adıma geçiş yapın.
Şimdi bu FlashFxp programında sıkıştırılmış klasörü dışarı çıkaramıyoruz. Bu önemli bir eksiklik bana göre. Ama bunun için de cPanel'in file manager sayfasını ziyaret edeceğiz. Yüklediğimiz dosyayı oradan çıkarıp, normalde 47 dakika süren aktarımı 4-5 dakikaya indirmiş olacağız.
Sitenizin cPanel alanına erişin. (http:// www. siteniz.com /cpanel)
Kullanıcı adı ve şifrenizi de girdikten sonra açılan sayfadan File Manager ( Dosya yönetimi) sayfasına geçiş yapın. Yüklediğiniz .zip dosyasını bulun ve extract edin.
Dosyaları File Manager ile yükleme:
Dosyaları File Manager ile yüklemek istiyorsanız, cPanel'e yukarıda anlattığımız ölçüde erişip, yüklemek istediğiniz klasöre geçiş yapın. Ardından menüdeki "upload" ikonuna tıklayarak, ayrı sayfada açılan gözat butonları yardımıyla .zip dosyanızı yükleyin. Sonraki adım, Flashfxp ile yüklenen dosyanın nasıl açılacağını anlattığımız metinle aynıdır.
Dosyaları artık sunucumuzda kuruluma hazır bir şekilde aktarmış olduk. Şimdi yapmamız gereken, bu dosyaların, içerik yönetim sistemine can verecek veritabanını kurmak ve bu veritabanını Joomla! ile tanıştırmak.
Adım 3: Database oluşturmak.
Hazır cPanel'deyken file manager'a tıkladığımız hızlı ikonların olduğu sayfadan "Mysql database wizard" (Mysql veritabanı sihirbazı)'a geçiş yapın. Sonraki adımlar için de aşağıdaki görüntüleri takip edin.
4 adımlık işlem sonunda veritabanı entegrasyonu için gereken kullanıcı adı, şifre ve veritabanı adı bilgilerini edindik. Şimdi Joomla!'yı kurabiliriz.
Adım 4: Joomla! kurulumu
Önce, yukarıda yaptıklarımızı toparlayalım:
- Joomla!'nın son sürümünü indirdik.
- FTP programı ya da cPanel File manager yardımıyla .zip olarak indirdiğimiz dosyayı yükledik / açtık.
- Veritabanı oluşturduk. (Nedeni için makalenin sonuna bakın)
- Şimdi de Joomla!'yı bir iki adımda veritabanı ile entegre edip kurulumu tamamlayacağız.
Joomla!'nın olduğu klasöre internet tarayıcınızdan erişin. Ben http://portfolio.kaanozer.com/_demo klasörü altına kurduğum için, internet tarayıcıma bunu yazacağım.
Tarayıcımdan Joomla!'yı kurduğum adresi çağırdığımda karşıma gelen ilk ekran dil seçim ekranıdır. Buradan kurulum dilini seçtikten sonra, bir sonraki adıma geçiş yapıyoruz.
Sitenizi barındırdığınız sunucu Joomla!'ya uyumlu mu? Bunun cevabı ise işte ikinci adım sayfasında. Yeşil renkte onaylanmış talepler sıralanırken, kırmızı ile de Joomla!'nın çalışmasını etkileyecek adımlar listelenmiş. Peki bunlar ne anlama geliyor inceleyelim.
İlk beşli blokta belirtilen PHP sürüm bilgisi ve destek bilgilerinde configuration.php dosyasının yazılabilir mi yazılamaz mı sorusuna verdiği cevap benim sunucuda evet. Hayır olsa dahi ben kuruluma devam edebilirim. Bunun anlamı şudur: Kurulum 7 adımda tamamlandıktan sonra, kuruluma ilişkin verdiğiniz bilgiler ve sitenin ayar bilgileri configuration.php dosyasına yazılır. Eğer bu notlarda configuration.php yazılamaz uyarısıyla karşılaşıyorsanız devam edin. Kurulum bittikten sonra size "oluşturmanız için bir takım kodlar verilecek". Bu kodları, sunucu üzerindeki configuration.php-dist dosyasının içine kopyalayarak kurulumu tamamlayabilirsiniz. Configuration.php-dist dosyasını bilgisayarınıza indirin, herhangi bir metin editöründe açın ve içine "verilen kodları" kopyalayın. Ardından dosya uzantısındaki "-dist" harflerini silip sunucunuza configuration.php adında yükleyin.
Joomla!'nın tam uyumlu çalışabilmesi için Güvenli durum (Safe Mode) kesinlilkle kapalı olmalıdır. Aksi halde yan uygulama kurulumlarında sorunlar yaşarsınız.
Sözleşmeyi kabul edip bir sonraki adıma geçiş yapın. Sözleşmede, Joomla!'nın zengin olur olmaz ofisi kapatıp Antalya'ya yerleşeceği ve sizi ortada bırakacağı yazıyor. İnanmıyorsanız okuyun.
Geldik en önemli adıma. Burada, az önce oluşturduğumuz veritabanı bilgilerini gireceğiz ve Joomla!' ile tanışmasını sağlayacağız. Böylece Joomla!, verilerini nereye saklayacağını bilecek, içerik yönetim sistemi tanımına uygun hareket edecek. Bu adımı doğru tamamlayamazsanız kurulumu gerçekleştiremezsiniz.
Çünkü Joomla!, dinamik bir yazılımdır. Verileri saklayacağı bir veritabanına ihtiyaç duyar. Bunu da sağlamıştık. Tek yapmamız gereken, ilgili sistemin nereye yazacağını belirtmek.
Sunucu adı yazan kutucukta iki şansınız var. Eğer veritabanını, dosyaları barındırdığınız mevcut sunucuda oluşturmuşsanız oraya "localhost" yazıyorsunuz. Şayet veritabanını başka bir sunucuda oluşturmuşsanız, yani dosyalar başka sunucuda, veritabanı başka sunucuda ise, buraya, veritabanının bulunduğu sunucunun ip adresini yazıyorsunuz. Genelde veritabanı ve dosyalar aynı sunucuda olduğu için "localhost" yazıp bir sonraki kutucuğa geçebilirsiniz.
Peki neden başka sunucuda veritabanını barındırayım? sorusu varsa aklınızda, kendimden bir örnekle durumu açıklayayım:
Yaptığım işleri genelde başka sunuculara teslim etmiyorum. Fakat daha önceden mevcut bir hizmet alıyorlarsa, ya da yenileme hizmeti talep etmişlerse, kendi sunucumda hazırladığım işi bazen başka sunuculara devretmek zorunda kalabiliyorum. Bu gibi durumlarda, dosyaları teslim etsem dahi, işi bitirip ödememi alana kadar veritabanını kendi sunucumda barındırıyorum. Böylece hem ödeme kanalını garanti altına almış oluyorum, hem de müşterinin isteğini yerine getirmiş oluyorum. Sonuç olarak dosyalar başka sunucuda olsa da, bilgiler benim sunucumda kayıt altına giriyor. Bu gibi durumlarda, localhost yerine sunucumun ip adresini yazarak taşıma işlemini gerçekleştiriyorum.
Diğer bir alternatif de, mevcut hosting hizmetinin bitmesini bekleyen, fakat sunucusundan mysql desteği almayan kullanıcılar için. Dosyaları başka sunucuda, ama veritabanını daha güvenilir bir sunucuda tutarak, hem veritabanını koruma altına almış oluyor, hem de sadece barındırma hizmeti veren sunucusunda Joomla!'yı çalıştırmış oluyor. Bu örnekler çoğaltılabilir.
Diğer kutucuğa veritabanı kullanıcı adını, bir altına şifreyi, hemen altına şifrenin tekrarını, ve son kutucuğa da veritabanı adını yazıp bu adımı tamamlıyorsunuz.
Önemli not: Veritabanı adı ve kullanıcı adı bilgisinin ön eki, cPanel erişim kullanıcı adınızdır. Örneğin, cPanel'e xxxx kullanıcı adı ile bağlanıyorsanız, veritabanı ve kullanıcı adı ön ekiniz xxxx_ dir. Yani xxxx_kullaniciadi. Ön eki yazmadığınız takdirde, Joomla!, veritabanını doğrulayamayacaktır.
Gelişmiş ayarlar sekmesinde, her zaman kullanmadığınız bir ayrıntı var. Eğer bir veritabanına daha önceden kurulum yapmışsanız ve bunu tekrarını uyguluyorsanız, gelişmiş ayarlar sekmesinden, Joomla!'nın önceki tablolara nasıl bir hamle uygulayacağını belirtmeniz gerekiyor. Önceki tabloları bak_ ön ekiyle yedekleyebilir, ya da tamamen kaldırmasını söyleyebilirsiniz.
Son olarak, mevcut tabloların hangi ön ekle oluşturulacağını belirtiyorsunuz. Standart ön ek jos_ dir.
Bazı sunuculardaki güvenlik kısıtlamalarından dolayı, internet sayfası üzerinden ftp'deki dosyalara erişim yasaklanıyor. Yani yönetim paneli yardımıyla doğrudan ftp'ye yükleme, çıkarma yapamıyorsunuz. Bu kısıtlamayı aşmak için, Joomla!' ya tam yetki vermeniz gerekir. Bunun yolu da ftp bilgilerinizi bu ekrana girmektir. Daha sonra yönetim paneli kullanımı dersinde de anlatacağımız üzere, bunu arkaplanda da yapabilirsiniz. Şimdi aklınızı karıştırmamak adına boş bırakın.
Kurulumun son adımı. Site adını, e-posta adresinizi ve yönetici şifrenizi belirleyin. Örnek veriyi yükle butonu, Joomla!'ya ilk başlayanlar için iyi bir rehberdir. Örnek veriyi kurarsanız, siteniz demo içeriklerle donatılır. Böylece neyin nasıl oluşturulduğu hakkında yönetim panelinde fikir sahibi olursunuz. Bu seçip opsiyoneldir. Eğer benim derslerim üzerinden gidecekseniz, örnek kurulumu gerçekleştirin. Modül pozisyonlarından, sitenin ön ve arka yüz kullanımlarına kadar gereken adımları tek tek anlatacağım için, olmayan veriyi oluşturmak sizi zorlayabilir.
Örnek veriyi de kurduktan sonra bir sonraki adıma geçin.
Kırmızı uyarı metninde de açıkladığı gibi, installation klasörünü kaldırın. Bunu kaldırmadığınız takdirne ne siteye ne de yönetim alanına erişemezsiniz. Neden? Çünkü installation klasörünü kaldırmazsanız ve Joomla! kullanımınıza izin verirse, az önce yaptığınız kurulum ekranını başkası da tekrarlayabilir ve sitenizi fabrika ayarlarına geri çevirebilir. :)
Bir sonraki derste görüşmek üzere. Takıldığınız ya da sormak istedikleriniz mi var? Lütfen bu konu altında Türkçe yazım kurallarına dikkat ederek sormaktan çekinmeyin.
Görüşmek üzere.
